Nhận biết trang lừa đảo, giả mạo ngân hàng và đường link lạ
Dấu hiệu của trang đăng nhập ngân hàng giả, tin nhắn giao hàng giả và cảnh báo khoá tài khoản. Cách đọc tên miền, chặn bằng GreenTunnel và báo cáo.
Lừa đảo trực tuyến ngày càng tinh vi. Trang giả trông giống hệt trang thật, tin nhắn hiện đúng tên thương hiệu, giọng văn gấp gáp khiến người đọc không kịp nghĩ. Không có công cụ nào chặn được mọi trang lừa đảo, nên thói quen kiểm tra của chính bạn vẫn là lớp bảo vệ quan trọng nhất. Bài này tổng hợp các dấu hiệu thường gặp, cách đọc tên miền, những gì GreenTunnel giúp được, và nơi báo cáo.
Những kiểu lừa đảo thường gặp
Trang đăng nhập ngân hàng giả
Kẻ gian sao chép giao diện trang ngân hàng điện tử, rồi gửi link qua SMS, Zalo, Messenger hoặc email. Bạn nhập tên đăng nhập, mật khẩu, rồi trang hỏi tiếp mã OTP. Mã này được chuyển ngay cho kẻ gian để đăng nhập thật và chuyển tiền đi. Mọi việc có thể xảy ra trong vài phút.
Tin nhắn giao hàng giả
“Đơn hàng của bạn không giao được do sai địa chỉ, vui lòng cập nhật tại link…”. Trang giả có thể xin một khoản phí nhỏ để “giao lại”, kèm form nhập số thẻ. Kiểu này hiệu quả vì ai cũng đang chờ một đơn hàng nào đó.
“Tài khoản của bạn bị khoá”
Tin nhắn báo tài khoản ngân hàng, ví điện tử hay mạng xã hội sắp bị khoá, và bạn phải “xác minh” trong 24 giờ. Thời hạn gấp là dấu hiệu cố ý, để bạn hành động trước khi kịp kiểm tra.
Giả danh cơ quan và dịch vụ công
Thông báo nợ cước điện nước, hoàn thuế, cập nhật định danh, hay phạt nguội, kèm link hoặc yêu cầu cài một ứng dụng lạ. Cơ quan chức năng không yêu cầu bạn cài ứng dụng từ một đường link trong tin nhắn.
Cách đọc tên miền của một đường link
Tên miền là phần nằm sau https:// và trước dấu / đơn đầu tiên. Phần quan trọng nhất là phần cuối của tên miền, ngay trước dấu /. Đó mới là chủ thật của trang. Các ví dụ dưới đây dùng ngân hàng giả định examplebank.vn:
| Đường link | Chủ thật | Đánh giá |
|---|---|---|
https://examplebank.vn/dang-nhap | examplebank.vn | Đúng tên miền chính thức |
https://ebank.examplebank.vn/ | examplebank.vn | Tên miền con của trang thật |
https://examplebank.vn.xac-minh.top/ | xac-minh.top | Giả. Tên ngân hàng chỉ là phần đầu |
https://examplebank-vn.com/ | examplebank-vn.com | Giả. Thêm dấu gạch và đổi đuôi |
https://exarnplebank.vn/ | exarnplebank.vn | Giả. Chữ “rn” trông giống “m” |
Những dấu hiệu khác
- Link rút gọn hoặc mã QR dán ở nơi công cộng: bạn không thấy tên miền thật trước khi mở.
- Tên miền bắt đầu bằng
xn--: đây là tên miền có ký tự đặc biệt, đôi khi dùng chữ cái của ngôn ngữ khác trông giống chữ Latin. - Trang hỏi quá nhiều: mật khẩu, OTP, số thẻ, ảnh giấy tờ cùng lúc. Trang thật hiếm khi hỏi như vậy.
- Ổ khoá HTTPS chỉ có nghĩa kết nối được mã hoá tới đúng tên miền đó. Trang lừa đảo cũng có chứng chỉ HTTPS miễn phí như mọi trang khác.
- Tên miền mới đăng ký: bạn có thể tra cứu WHOIS. Trang ngân hàng thường có tên miền từ nhiều năm, còn trang lừa đảo thường chỉ mới vài ngày.
GreenTunnel giúp được gì
GreenTunnel không tự biết trang nào là lừa đảo. Nhưng nó cho bạn công cụ để chặn những tên miền bạn đã nhận ra, và để thấy ứng dụng đang kết nối tới đâu.
Danh sách chặn của bạn
- Mở Cài đặt, tìm mục Danh sách chặn của bạn trong phần Plugin.
- Chạm Thêm tên miền và nhập tên miền đáng ngờ, ví dụ
xac-minh.top. - Tên miền đó và mọi tên miền con bị chặn ngay trên máy, cho mọi trình duyệt và ứng dụng, khi GreenTunnel đang bật.
Khi một kết nối bị chặn, Requester ghi nhãn Blocked, và Trang chủ đếm số lượt đã chặn. Việc chặn diễn ra trên máy bạn, danh sách không được gửi đi đâu.
Danh sách chặn lừa đảo và quảng cáo do cộng đồng duy trì, dạng plugin, đang được lên kế hoạch. Hiện tại, danh sách chặn là do bạn tự thêm.
Requester: ứng dụng đang kết nối tới đâu
Nếu bạn lỡ cài một ứng dụng từ link lạ, hoặc nghi một ứng dụng hoạt động bất thường, hãy mở Requester. Trên Android, bạn thấy từng ứng dụng kết nối tới tên miền nào, lúc nào, bao nhiêu dữ liệu. Chạm vào một kết nối để xem chi tiết, rồi dùng Sao chép để lấy tên miền và dán vào danh sách chặn. Trên iOS, hệ thống không cho biết ứng dụng nào tạo kết nối, nên danh sách được nhóm theo tên miền.
Kiểm tra URL
Kiểm tra URL cho biết một tên miền có phân giải được không, địa chỉ thật của nó qua DNS mã hoá, và nhà mạng có chặn nó không. Công cụ này không đánh giá trang có phải lừa đảo hay không. Nếu bạn thấy nhà mạng chặn một tên miền lạ mà bạn không nhận ra, đừng cố vượt chặn.
Lỡ bấm hoặc lỡ nhập thông tin thì làm gì
- Gọi ngay tổng đài ngân hàng theo số in sau thẻ hoặc trên trang chính thức, không dùng số trong tin nhắn. Yêu cầu khoá tài khoản hoặc thẻ tạm thời.
- Đổi mật khẩu ngân hàng, email và các tài khoản dùng chung mật khẩu đó, từ ứng dụng hoặc trang chính thức.
- Gỡ ứng dụng lạ nếu bạn đã cài theo hướng dẫn của kẻ gian, và kiểm tra quyền trợ năng (Accessibility) trên Android.
- Lưu bằng chứng: chụp tin nhắn, đường link, số tài khoản nhận tiền. Bạn sẽ cần chúng khi trình báo.
Báo cáo trang lừa đảo
- Ngân hàng hoặc dịch vụ bị giả mạo: báo qua tổng đài hoặc kênh chính thức của họ, để họ cảnh báo khách hàng khác.
- Cơ quan công an nơi bạn sống, nếu bạn đã mất tiền.
- chongluadao.vn: một dự án cộng đồng nơi bạn có thể tra cứu và báo cáo trang đáng ngờ.
Câu hỏi thường gặp
GreenTunnel có tự chặn trang lừa đảo không?
Hiện tại GreenTunnel chặn những tên miền bạn thêm vào Danh sách chặn của bạn. Danh sách chặn lừa đảo do cộng đồng duy trì đang được lên kế hoạch.
Thêm tên miền vào danh sách chặn có chặn luôn tên miền con không?
Có. Thêm xac-minh.top sẽ chặn cả examplebank.vn.xac-minh.top và mọi tên miền con khác của nó.
Lỡ chặn nhầm một trang thật thì sao?
Mở Cài đặt, vào Danh sách chặn của bạn và xoá tên miền đó. Trong Requester, bạn cũng có thể chọn Luôn cho phép cho một tên miền.
GreenTunnel có biết tôi đã mở những trang nào không?
Không. Requester và danh sách chặn chỉ nằm trên máy bạn. Chúng tôi không thu thập nội dung, tên miền hay lưu lượng duyệt web của bạn.
